Odpowiedź
Nowa firma przez pierwsze 6 miesięcy płaci tylko składkę zdrowotną (ulga na start), potem przez 24 miesiące składki preferencyjne w wysokości 456,18 zł miesięcznie z chorobową, a następnie pełny ZUS albo Mały ZUS Plus. Kwota preferencyjna jest do potwierdzenia co do dwóch groszy: część źródeł podaje 456,20 zł. Przy tej ścieżce w ciągu pierwszych 30 miesięcy składki społeczne są niższe o około 46 tysięcy złotych.
Pierwsze lata firmy to czas, w którym przychody dopiero rosną, a składki ZUS są jednym z największych stałych kosztów. Prawo daje trzy rozwiązania, które to łagodzą: ulgę na start, preferencyjne składki i Mały ZUS Plus. Każde ma własne warunki, własny czas trwania i własny sposób zgłoszenia. Ten tekst pokazuje je po kolei, na jednej osi czasu, razem z wyliczeniami, które pozwalają sprawdzić, ile naprawdę oszczędzasz. Wszystkie kwoty dotyczą roku 2026.
Trzy rozwiązania w skrócie
| Rozwiązanie | Czas trwania | Składki społeczne (2026) | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Ulga na start | 6 pełnych miesięcy | 0 zł, płacisz tylko zdrowotną | brak składek społecznych i Funduszu Pracy |
| Preferencyjny ZUS | 24 miesiące | 456,18 zł z chorobową (420,86 zł bez) | 1 441,80 zł, czyli 30% minimalnego wynagrodzenia |
| Mały ZUS Plus | do 36 miesięcy w każdym okresie 60 miesięcy | od 456,18 zł do około 1 560 zł, zależnie od dochodu | 50% dochodu z poprzedniego roku, w przedziale 1 441,80–5 652 zł |
| Pełny ZUS (po ulgach) | bez ograniczeń | 1 926,76 zł z chorobową (1 788,29 zł bez) | 5 652 zł, czyli 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia |
Wszystkie trzy rozwiązania dotyczą wyłącznie składek społecznych. Składka zdrowotna jest płatna zawsze i nie zmienia się wraz z ulgą: wynika z formy opodatkowania i jest opisana w artykule o składce zdrowotnej.
Ulga na start
Ulga na start to sześć pełnych miesięcy, w których nie płacisz składek na ubezpieczenia społeczne ani na Fundusz Pracy. Płacisz jedynie składkę zdrowotną. Nie wymaga to wniosku o zwolnienie: przy zgłoszeniu do ZUS wskazuje się odpowiedni kod, który uruchamia ulgę.
Warunki ulgi na start są analogiczne do warunków preferencyjnego ZUS (do potwierdzenia na biznes.gov.pl dla Twojej sytuacji):
- w ciągu ostatnich 60 miesięcy nie prowadziłeś działalności gospodarczej,
- nie świadczysz usług swojemu byłemu pracodawcy w zakresie czynności, które wykonywałeś na etacie w bieżącym lub poprzednim roku.
Ulga jest jednorazowa. Po sześciu miesiącach przechodzisz automatycznie na składki preferencyjne, jeśli spełniasz ich warunki, i zgłaszasz to ZUS w terminie.
Początek w środku miesiąca
Ulga trwa „sześć pełnych miesięcy”. Jeżeli zaczynasz działalność nie pierwszego dnia miesiąca, sprawdź w ZUS albo na biznes.gov.pl, od którego dnia liczy się pierwszy miesiąc. Przykłady w tym tekście zakładają start pierwszego dnia miesiąca, żeby obliczenia były czytelne. W razie wątpliwości lepiej zacząć od pierwszego dnia, jeśli data rozpoczęcia nie jest ważna dla klientów.
Preferencyjny ZUS przez 24 miesiące
Po uldze na start następuje 24 miesiące preferencyjnych składek. Podstawą jest 30% minimalnego wynagrodzenia, czyli 30% × 4 806 zł = 1 441,80 zł. Składki liczone od tej podstawy wyglądają tak:
| Składka | Stopa | Kwota miesięczna (2026) |
|---|---|---|
| Emerytalna | 19,52% | 281,44 zł |
| Rentowa | 8% | 115,34 zł |
| Chorobowa (dobrowolna) | 2,45% | 35,32 zł |
| Wypadkowa | 1,67% | 24,08 zł |
| Razem z chorobową | 456,18 zł | |
| Razem bez chorobowej | 420,86 zł |
Przy preferencyjnej podstawie nie płacisz Funduszu Pracy ani Funduszu Solidarnościowego. Dokładną kwotę składek obliczamy składnik po składniku z zaokrągleniem każdego do grosza: 281,44 zł + 115,34 zł + 35,32 zł + 24,08 zł = 456,18 zł. ZUS w zestawieniu urzędowym podaje dla składki rentowej i chorobowej o grosz więcej (115,35 zł i 35,33 zł), co daje 456,20 zł. Dlatego kwota jest do potwierdzenia co do dwóch groszy. W budżecie firmy ta różnica nie ma znaczenia, ale w deklaracji rozliczeniowej używaj kwot z systemu ZUS.
Z preferencji nie skorzystasz w dwóch sytuacjach: gdy w ciągu ostatnich 60 miesięcy prowadziłeś działalność gospodarczą oraz gdy świadczysz usługi swojemu byłemu pracodawcy w zakresie czynności wykonywanych na etacie w bieżącym lub poprzednim roku. Preferencja przysługuje maksymalnie przez 24 miesiące, bez możliwości przedłużenia.
Co się dzieje po pierwszych 30 miesiącach
Po sześciu miesiącach ulgi i 24 miesiącach preferencji mija 30 miesięcy działalności. Dalej możesz płacić pełny ZUS od 5 652 zł albo, jeśli spełniasz warunki, korzystać z Małego ZUS Plus. To zwykle moment, w którym koszty najbardziej rosną, więc warto go zaplanować z wyprzedzeniem.
Mały ZUS Plus
Mały ZUS Plus liczy składki od podstawy zależnej od dochodu z poprzedniego roku, a nie od stałej kwoty. Dzięki temu płacisz mniej, gdy zarabiasz niewiele. Warunki:
- przychód z działalności za cały poprzedni rok nie przekroczył 120 000 zł (a gdy działalność trwała część roku: 120 000 zł ÷ 365 × liczba dni działalności),
- działalność trwała w poprzednim roku co najmniej 60 dni,
- od 2026 roku z Małego ZUS Plus korzystasz najwyżej 36 miesięcy w każdym okresie 60 miesięcy prowadzenia działalności,
- zgłoszenie do ZUS do 31 stycznia.
Podstawę składek liczysz według wzoru urzędowego:
(dochód z poprzedniego roku ÷ liczba dni działalności w tym roku × 30) × 50%
Wynik mieści się w przedziale od 1 441,80 zł do 5 652,00 zł. Jeśli wzór da mniej niż dolna granica, stosujesz 1 441,80 zł. Jeśli da więcej niż górną, stosujesz 5 652,00 zł. Przy limicie przychodu 120 000 zł górna granica w praktyce nie ogranicza podstawy, bo największy wynik, jaki da wzór dla przychodu na poziomie limitu przy pełnym roku, to około 4 931,51 zł.
Przykład limitu przychodu w roku niepełnym podaje sam ZUS: przy 250 dniach działalności granica wynosi 120 000 zł ÷ 365 × 250 = 82 191,78 zł. Przy 200 dniach byłoby to 65 753,42 zł.
W Małym ZUS Plus płacisz te same składki co zwykle, ale od niższej podstawy: emerytalną, rentową, chorobową (jeśli zgłosiłeś) i wypadkową. Fundusz Pracy nie obowiązuje, gdy podstawa jest niższa niż minimalne wynagrodzenie 4 806 zł (do potwierdzenia przy Twojej podstawie). Wszystkie przykłady poniżej zakładają taki wariant.
Kolejność i połączenia
Ulgi nie są dowolnie wymienne. Kolejność dla firmy zakładanej pierwszy raz wygląda tak:
| Miesiące działalności | Składki społeczne | Dodatkowe uwagi |
|---|---|---|
| 1–6 | 0 zł | ulga na start |
| 7–30 | 456,18 zł z chorobową | preferencyjny ZUS |
| 31 i dalej | pełny ZUS albo Mały ZUS Plus | wybór co roku, w styczniu |
Mały ZUS Plus nie łączy się z ulgą na start i z preferencją w tym samym czasie. Najpierw wykorzystujesz je, a dopiero potem możesz przejść na Mały ZUS Plus. W praktyce to oznacza, że po 30. miesiącu ścieżka rozwidla się: albo pełny ZUS, albo podstawa liczona z dochodu.
Dla ścieżki liczonej w latach: jeśli zaczniesz 1 kwietnia 2026 roku, ulga na start obejmie miesiące od kwietnia do września 2026 roku, preferencja od października 2026 roku do września 2028 roku, a od października 2028 roku wybierasz pełny ZUS albo Mały ZUS Plus. Ocena Małego ZUS Plus opiera się wtedy na przychodzie z roku poprzedniego, czyli 2027.
Co z podatkiem
Niższe składki społeczne oznaczają mniejsze odliczenie od dochodu lub przychodu. Dlatego podatek rośnie, ale zazwyczaj o znacznie mniej, niż wynosi oszczędność na składkach. Pokazuje to ostatni przykład poniżej. Preferencja nie zmienia wyboru formy opodatkowania, a składka zdrowotna jest taka sama jak bez ulg. Wybór formy opisuje artykuł o formie opodatkowania JDG.
Pięć przykładów z pełnym wyliczeniem
Pierwsze 30 miesięcy: ile oszczędza ścieżka ulg
- Start: 1 kwietnia 2026, pełny ZUS z chorobową (1 926,76 zł miesięcznie)
- Ulga na start przez 6 miesięcy, preferencja przez 24 miesiące
| Okres | Miesięcy | Składka miesięczna | Razem |
|---|---|---|---|
| Ulga na start | 6 | 0,00 zł | 0,00 zł |
| Preferencyjny ZUS | 24 | 456,18 zł | 10 948,32 zł |
| Razem ze ścieżką ulg | 30 | 10 948,32 zł | |
| Bez ulg (pełny ZUS) | 30 | 1 926,76 zł | 57 802,80 zł |
- Preferencja: 24 × 456,18 zł = 10 948,32 zł.
- Pełny ZUS przez 30 miesięcy: 30 × 1 926,76 zł = 57 802,80 zł.
- Oszczędność: 57 802,80 zł − 10 948,32 zł = 46 854,48 zł.
Z tego 11 560,56 zł (6 × 1 926,76 zł) daje sama ulga na start, a 35 293,92 zł preferencja ((1 926,76 zł − 456,18 zł) × 24). Składka zdrowotna jest w obu wariantach taka sama i nie wpływa na różnicę.
Mały ZUS Plus przy dochodzie 52 000 zł w roku niepełnym
- Pan Tomasz prowadził działalność w poprzednim roku przez 250 dni
- Przychód: 78 000 zł, dochód: 52 000 zł
- Limit przychodu dla 250 dni: 82 191,78 zł
- Warunek przychodu: 78 000 zł jest niższy niż 82 191,78 zł, więc spełniony. Działalność trwała ponad 60 dni.
- Podstawa: 52 000 zł ÷ 250 × 30 = 6 240,00 zł, a 50% tej kwoty to 3 120,00 zł. Mieści się w przedziale 1 441,80–5 652,00 zł.
- Emerytalna: 19,52% × 3 120 zł = 609,02 zł.
- Rentowa: 8% × 3 120 zł = 249,60 zł.
- Chorobowa: 2,45% × 3 120 zł = 76,44 zł.
- Wypadkowa: 1,67% × 3 120 zł = 52,10 zł.
- Razem: 609,02 zł + 249,60 zł + 76,44 zł + 52,10 zł = 987,16 zł. Bez chorobowej 910,72 zł.
Pan Tomasz zapłaci 987,16 zł zamiast 1 926,76 zł, czyli miesięcznie o 939,60 zł mniej. W roku to 11 275,20 zł oszczędności.
Mały ZUS Plus przy różnych dochodach w pełnym roku
- Pełny rok działalności (365 dni), przychód nie przekracza 120 000 zł
- Składki z chorobową, bez Funduszu Pracy
| Dochód za poprzedni rok | Wzór: dochód ÷ 365 × 30 × 50% | Podstawa | Składki miesięcznie | Rocznie |
|---|---|---|---|---|
| 18 000 zł | 739,73 zł | 1 441,80 zł (dolna granica) | 456,18 zł | 5 474,16 zł |
| 60 000 zł | 2 465,75 zł | 2 465,75 zł | 780,16 zł | 9 361,92 zł |
| 96 000 zł | 3 945,21 zł | 3 945,21 zł | 1 248,27 zł | 14 979,24 zł |
- Przy dochodzie 18 000 zł: 18 000 zł ÷ 365 × 30 × 50% = 739,73 zł. To mniej niż minimum, więc podstawa to 1 441,80 zł, a składki są takie jak w preferencji: 456,18 zł.
- Przy dochodzie 60 000 zł: 481,31 zł + 197,26 zł + 60,41 zł + 41,18 zł = 780,16 zł.
- Przy dochodzie 96 000 zł: 770,10 zł + 315,62 zł + 96,66 zł + 65,89 zł = 1 248,27 zł.
W porównaniu z pełnym ZUS 1 926,76 zł miesięcznie oszczędzasz odpowiednio 1 470,58 zł, 1 146,60 zł i 678,49 zł miesięcznie. Im większy dochód, tym mniejsza ulga, ale nawet przy dochodzie 96 000 zł składki są prawie o jedną trzecią niższe niż pełne.
Pani Anna i dawny pracodawca: dlaczego preferencja jej nie przysługuje
- Pani Anna, projektantka, odeszła z etatu w agencji w styczniu 2026 roku
- Od lutego prowadzi własną firmę i wykonuje dla tej samej agencji ten sam rodzaj projektów co na etacie
- Chce skorzystać z preferencyjnych składek 456,18 zł
- Warunek dotyczący usług świadczonych byłemu pracodawcy: Pani Anna robi dla agencji to samo co na etacie, a etat trwał w bieżącym roku.
- Warunek wyłączenia jest spełniony, więc preferencji nie ma. Obowiązuje pełny ZUS 1 926,76 zł miesięcznie albo, jeśli spełni warunki, Mały ZUS Plus.
- Gdyby zgłosiła preferencję błędnie, a ZUS to wykrył, musiałaby dopłacić różnicę: (1 926,76 zł − 456,18 zł) × 24 = 35 293,92 zł za dwa lata, powiększoną o odsetki.
Gdyby Pani Anna zmieniła zakres współpracy z agencją na zupełnie inny rodzaj czynności albo znalazła nowych klientów, warunek przestałby ją dotyczyć. Ocena zależy od faktycznego zakresu czynności, a nie od nazwy umowy.
Ile naprawdę oszczędzasz, gdy uwzględnisz podatek
- Dochód przed składkami: 60 000 zł rocznie, skala podatkowa
- Wariant A: preferencyjny ZUS przez cały rok (456,18 zł miesięcznie)
- Wariant B: pełny ZUS (społeczne 21 459,48 zł plus Fundusz Pracy 1 661,64 zł)
| Pozycja | Preferencja | Pełny ZUS |
|---|---|---|
| Składki społeczne za rok | 5 474,16 zł | 23 121,12 zł |
| Dochód do opodatkowania | 54 525,84 zł | 36 878,88 zł |
| Podatek (12% minus 3 600 zł) | 2 943,10 zł | 825,47 zł |
| Składki i podatek razem | 8 417,26 zł | 23 946,59 zł |
- Preferencja: 12 × 456,18 zł = 5 474,16 zł. Dochód: 60 000 zł − 5 474,16 zł = 54 525,84 zł. Podatek: 12% × 54 525,84 zł − 3 600 zł = 2 943,10 zł.
- Pełny ZUS: dochód 60 000 zł − 21 459,48 zł − 1 661,64 zł = 36 878,88 zł. Podatek: 12% × 36 878,88 zł − 3 600 zł = 825,47 zł.
- Różnica w podatku: 2 943,10 zł − 825,47 zł = 2 117,63 zł więcej przy preferencji.
- Różnica w sumie składek i podatku: 23 946,59 zł − 8 417,26 zł = 15 529,33 zł.
Preferencja podnosi podatek o 2 117,63 zł, ale obniża sumę składek i podatku o 15 529,33 zł rocznie. Składkę zdrowotną pominięto, bo jest taka sama w obu wariantach (na skali nie podlega odliczeniu).
Jak zgłosić ulgę
Najważniejszy jest czas. Ulgi nie przechodzą same, trzeba je wskazać w zgłoszeniu do ZUS.
- Przy rejestracji działalności zgłaszasz się do ubezpieczeń. Jeżeli spełniasz warunki ulgi na start, wskazujesz ją w zgłoszeniu.
- Przed końcem ulgi sprawdzasz, czy spełniasz warunki preferencji, i zgłaszasz zmianę kodu w ZUS.
- Po 24 miesiącach preferencji wracasz do pełnego ZUS albo składasz zgłoszenie do Małego ZUS Plus.
- Zgłoszenie do Małego ZUS Plus składasz do 31 stycznia. Wyjątki dla osób, którym preferencja kończy się w ciągu roku, sprawdź na stronie ZUS, bo terminy mogą się różnić.
- Zachowaj dowody, że w ciągu poprzednich 60 miesięcy nie prowadziłeś działalności i że nie świadczysz usług dawnemu pracodawcy w zakresie czynności z etatu.
Typowe błędy
- Zgłoszenie preferencyjnych składek mimo prowadzenia działalności w ciągu poprzednich 60 miesięcy.
- Świadczenie usług byłemu pracodawcy w zakresie dawnych czynności i korzystanie z preferencji.
- Planowanie wydatków na podstawie 456,18 zł bez doliczenia składki zdrowotnej.
- Zapomnienie o zgłoszeniu do Małego ZUS Plus do 31 stycznia i płacenie pełnego ZUS przez cały rok.
- Założenie, że Mały ZUS Plus przysługuje bez ograniczeń czasowych: od 2026 roku to najwyżej 36 miesięcy w okresie 60 miesięcy.
- Brak planu na 31. miesiąc: skok składek z 456,18 zł do 1 926,76 zł jest duży i wypada w czasie, gdy firma dopiero okrzepła.
- Pomylenie przychodu z dochodem przy ocenie limitu 120 000 zł: limit dotyczy przychodu, a podstawę liczy się z dochodu.
Lista kontrolna nowej firmy
- Wiem, czy w ciągu ostatnich 60 miesięcy prowadziłem działalność.
- Sprawdziłem, czy moje usługi dla dawnego pracodawcy nie wyłączają mnie z ulg.
- Zgłosiłem ulgę na start przy rejestracji i znam datę jej końca.
- Znam datę końca preferencji i mam zapisany termin zgłoszenia zmian.
- Zdecydowałem o dobrowolnej chorobowej i wiem, co to oznacza dla zasiłku.
- Mam w budżecie składkę zdrowotną, bo ulgi jej nie dotyczą.
- Wiem, czy po 30. miesiącu będę kwalifikować się do Małego ZUS Plus, i pamiętam o terminie 31 stycznia.
Najczęstsze pytania
Czy muszę składać wniosek o ulgę na start?
Nie ma osobnego wniosku. Ulgę wskazujesz w zgłoszeniu do ubezpieczeń, gdy rejestrujesz firmę. Szczegóły kodu sprawdź w ZUS.
Czy mogę skorzystać z preferencji bez ulgi na start?
Tak, jeśli spełniasz jej warunki. Ulga na start i preferencja to dwa niezależne rozwiązania, które można stosować jedno po drugim.
Czy ulgi obejmują składkę zdrowotną?
Nie. Składka zdrowotna jest płatna zawsze. Jej wysokość zależy od formy opodatkowania.
Ile wynosi preferencyjny ZUS naprawdę, 456,18 czy 456,20 zł?
Liczenie składnik po składniku z zaokrągleniem każdego do grosza daje 456,18 zł. W zestawieniu urzędowym składki rentowa i chorobowa są o grosz wyższe, co daje 456,20 zł. Ta różnica jest do potwierdzenia, a w deklaracji obowiązuje kwota z systemu ZUS.
Kiedy najlepiej przejść na Mały ZUS Plus?
Wtedy, gdy kończy się preferencja i Twój dochód z poprzedniego roku jest niski lub umiarkowany. Im niższy dochód, tym większa oszczędność. Przy dochodzie 96 000 zł składki są o 678,49 zł miesięcznie niższe niż pełne.
Czy po Małym ZUS Plus mogę wrócić do ulg?
Nie. Ulgi na start i preferencja dotyczą tylko początku działalności. Po przerwie dłuższej niż 60 miesięcy warunek ostatnich 60 miesięcy pozwala skorzystać z nich ponownie.
Czy mogę łączyć wakacje składkowe z ulgami?
Wakacje składkowe zwalniają ze składek społecznych za jeden wybrany miesiąc w roku. Warunki ich łączenia z ulgami opisuje artykuł o wakacjach składkowych. Szczegóły sprawdź w ZUS przed złożeniem wniosku.
Gdzie sprawdzić kwoty aktualne w danym roku?
W komunikatach ZUS i na stronie biznes.gov.pl. Podstawy i kwoty zmieniają się co roku, więc kwoty z tego tekstu obowiązują w 2026 roku.
Rozmowa z nami
Warto porozmawiać, gdy:
- zakładasz firmę po wcześniejszej pracy dla tej samej firmy jako pracownik,
- planujesz, czy po 30. miesiącu bardziej opłaca się pełny ZUS, czy Mały ZUS Plus,
- masz za sobą działalność w ostatnich pięciu latach i nie wiesz, czy ulgi Ci przysługują,
- chcesz porównać koszt łączny składek i podatku w kilku wariantach,
- zbliża się koniec preferencji i potrzebujesz harmonogramu zmian w ZUS.
Źródła
- Biznes.gov.pl: jakie składki płaci przedsiębiorca do ZUS (terminy, ulga na start) · sprawdzono 19.10.2026
- Biznes.gov.pl: obniżone składki ZUS przez 24 miesiące · sprawdzono 19.10.2026
- Biznes.gov.pl: Mały ZUS Plus · sprawdzono 19.10.2026
- Zielona Linia: wysokości składek na ubezpieczenia społeczne w 2026 r. · sprawdzono 19.10.2026