Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych — stawki i rozliczenie

Odpowiedź

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych jest najprostszą formą rozliczenia, bo nie wymaga liczenia kosztów. Prostota ma jednak cenę: podatek zależy tylko od tego, ile sprzedałeś, a nie od tego, ile zostało. Dla konsultanta, programisty czy projektanta, których głównym kosztem jest własna praca, to często korzystna zamiana. Dla sklepu z niską marżą może być bardzo kosztowna. Ten tekst pokazuje, jak ustalić stawkę, jak policzyć podatek i składkę zdrowotną, kto ryczałtu wybrać nie może i przy jakich kosztach ryczałt przestaje się opłacać. Pięć przykładów ma pełne rozliczenie co do grosza.

Komu dotyczy ryczałt

Ryczałt może wybrać przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą, jeżeli jego przychody za poprzedni rok nie przekroczyły równowartości 2 mln euro, czyli 8 517 200 zł (limit dla rozliczeń za rok 2026). Szczególnie często wybierają go:

• usługodawcy z niewielkimi kosztami, na przykład informatycy, doradcy, trenerzy i osoby z wolnych zawodów,
• osoby, które chcą prowadzić tylko ewidencję przychodów, bez księgi przychodów i rozchodów,
• firmy handlowe i gastronomiczne ze stawką 3%, gdy marża pozwala ten podatek unieść.

Ryczałtu nie wybierzesz, gdy:

• świadczysz usługi na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy,
• prowadzisz działalność należącą do wyłączonych, na przykład apteki albo kantory (pełny katalog wyłączeń zawiera ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym),
• Twoje przychody za poprzedni rok przekroczyły 8 517 200 zł.

Jeżeli w trakcie roku przekroczysz limit, wracasz na zasady ogólne od następnego roku, ale szczegóły warto potwierdzić w urzędzie skarbowym.

Stawki ryczałtu w 2026 roku

Stawkę wyznacza rodzaj działalności, a nie Twoje życzenie. Według podatki.gov.pl w 2026 roku obowiązują stawki z poniższej tabeli. Poza nimi ustawa zna jeszcze stawkę szczególną dla sprzedaży przetworzonych produktów rolnych i ryb, której w tym artykule nie omawiamy.

Stawka	Rodzaje działalności
17%	wolne zawody
15%	niektóre usługi niematerialne, między innymi reklama, pośrednictwo w sprzedaży hurtowej, fotografia
14%	opieka zdrowotna, architektura i inżynieria, specjalistyczne projektowanie
12%	niektóre usługi informatyczne
10%	obrót nieruchomościami na własny rachunek
8,5%	usługi, dla których nie ma innej stawki, oraz edukacja
8,5% do 100 000 zł i 12,5% od nadwyżki	najem w ramach działalności i zakwaterowanie
5,5%	działalność wytwórcza, budowlana, transport ładunków powyżej 2 ton
3%	handel i gastronomia (alkohol powyżej 1,5% ma wyższą stawkę)

Jak ustalić swoją stawkę

Stawka przypisana jest do rodzaju faktycznie wykonywanej działalności, a w usługach i wyrobach do symbolu klasyfikacji statystycznej. Samo kodowanie działalności w rejestrze firm niczego nie przesądza.

1. Opisz własnymi słowami, co dokładnie robisz dla klienta i co klient dostaje.
2. Znajdź w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym stawkę dla takiej czynności. Jeżeli czynność mieści się w kilku opisach, wybierz ten najbliższy faktycznemu zakresowi.
3. Sprawdź symbol klasyfikacji statystycznej dla tej czynności.
4. Przy wątpliwościach zapytaj urząd o interpretację indywidualną, zanim wybierzesz ryczałt. Ma ona moc wiążącą dla urzędu wobec Ciebie.
5. Gdy prowadzisz kilka rodzajów działalności, zapisuj przychody osobno dla każdej stawki. Jeżeli nie da się ich wyodrębnić, urząd zwykle stosuje najwyższą ze stawek.

Różnica stawek jest kosztowna: 2 punkty procentowe przy podstawie 123 557,04 zł to 2 471,15 zł rocznie (zobacz przykład czwarty).

Co wolno odliczyć na ryczałcie

Na ryczałcie podstawą jest przychód pomniejszony tylko o dwie pozycje.

Pozycja	Czy odliczasz	Od czego
Koszty uzyskania przychodu	nie	nie ma takiej możliwości
Składki na ubezpieczenia społeczne	tak, w całości	od przychodu
Składka zdrowotna	tak, 50% zapłaconych składek	od przychodu
Kwota wolna	nie	ryczałt jej nie zna
Wspólne rozliczenie z małżonkiem	nie	tylko skala

W przykładach odliczamy od przychodu składki na ubezpieczenia społeczne bez Funduszu Pracy i Funduszu Solidarnościowego, oraz połowę składki zdrowotnej. Fundusz Pracy płacisz, ale nie traktujemy go jako odliczenia od podstawy ryczałtu.

Podatek to stawka razy podstawa:

ryczałt = stawka × (przychód − składki społeczne − 50% składki zdrowotnej).

Składka zdrowotna na ryczałcie

Na ryczałcie składka zdrowotna nie zależy od dochodu, tylko od przychodu w roku. Podstawą są trzy ustalone kwoty, zależne od przedziału przychodu.

Przychód w roku	Podstawa składki	Składka miesięczna	Składka roczna
do 60 000 zł	5 537,18 zł (60% × 9 228,64 zł)	498,35 zł	5 980,20 zł
od 60 000 zł do 300 000 zł	9 228,64 zł (100%)	830,58 zł	9 966,96 zł
powyżej 300 000 zł	16 611,55 zł (180%)	1 495,04 zł	17 940,48 zł

Podstawą jest przeciętne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale 2025 roku, czyli 9 228,64 zł. Składka wynosi 9% podstawy. Rok składkowy trwa od lutego 2026 roku do stycznia 2027 roku. Po jego zakończeniu składkę rozliczasz w deklaracji ZUS za kwiecień następnego roku, do 20 maja, wyrównując ewentualną różnicę.

Składka zdrowotna zmienia się więc ze schodami, a nie płynnie. Przekroczenie progu 60 000 zł podnosi miesięczną składkę o 332,23 zł, a przekroczenie 300 000 zł o kolejne 664,46 zł. Skutek jest znacznie większy niż sama różnica składek, bo odliczasz tylko połowę, a nie całość. Trzeci przykład niżej pokazuje, że przekroczenie progu 300 000 zł o 2 000 zł przychodu zmniejsza kwotę, która Ci zostaje, o ponad 5 800 zł.

Jak rozliczasz ryczałt w ciągu roku

Rozliczenie ma trzy elementy: ewidencja, zaliczki i zeznanie.

Ewidencja przychodów. Prowadzisz ewidencję przychodów z zapisem daty, numeru dokumentu i kwoty. Nie prowadzisz ewidencji kosztów. Przychód zapisujesz co do zasady wtedy, gdy otrzymasz pieniądze, a nie wtedy, gdy wystawisz fakturę. Jeżeli działalność obejmuje różne stawki, zapisujesz przychody osobno dla każdej z nich.

Zaliczki. Ryczałt wpłacasz co miesiąc do 20. dnia następnego miesiąca, a za grudzień do 20 stycznia. Zaliczki kwartalne są dostępne tylko wtedy, gdy przychód w poprzednim roku nie przekroczył 200 000 euro, czyli 851 720 zł w 2026 roku. W razie wątpliwości co do trybu zgłoszenia takiego wyboru sprawdź podatki.gov.pl.

Przykład zaliczki za jeden miesiąc. Przychód w miesiącu: 15 000 zł, stawka 12%.

1. Składki społeczne zapłacone w tym miesiącu: 1 788,29 zł.
2. Połowa składki zdrowotnej: 830,58 zł ÷ 2 = 415,29 zł.
3. Podstawa: 15 000 zł − 1 788,29 zł − 415,29 zł = 12 796,42 zł.
4. Ryczałt: 12% × 12 796,42 zł = 1 535,57 zł.

W deklaracjach kwoty zaokrągla się do pełnych złotych, więc wpłacisz 1 536 zł. W tym artykule liczymy do grosza, żebyś mógł powtórzyć każdy krok.

Zeznanie roczne. Po zakończeniu roku składasz PIT-28 od 15 lutego do 30 kwietnia. Jeżeli 30 kwietnia wypada w dzień wolny, termin przesuwa się na najbliższy dzień roboczy.

Jak wybrać ryczałt i jak z niego zrezygnować

Zasady wyboru są takie same jak przy podatku liniowym. Oświadczenie składasz do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym uzyskałeś pierwszy przychód w roku, najczęściej do 20 lutego. Jeżeli pierwszy przychód pojawił się w grudniu, termin upływa z końcem roku. Oświadczenie składasz w urzędzie skarbowym albo przez CEIDG we wniosku o zmianę danych firmy. Gdy 20. dzień wypada w dzień wolny, termin przesuwa się na najbliższy dzień roboczy.

Wybór obowiązuje także w kolejnych latach, dopóki go nie zmienisz. Aby wrócić na skalę albo przejść na liniowy, składasz oświadczenie w tym samym terminie. Brak oświadczenia oznacza, że zostajesz przy dotychczasowej formie.

Kiedy ryczałt się opłaca

O wyniku decyduje relacja kosztów do przychodu i stawka. Poniższa tabela pokazuje, przy jakich kosztach ryczałt przestaje być tańszy od skali. Założenia: przychód 200 000 zł rocznie, „duży ZUS” z chorobową (23 121,12 zł rocznie), brak ulg i wspólnego rozliczenia.

Stawka ryczałtu	Ryczałt: podatek, zdrowotna i ZUS	Koszty, przy których skala zrównuje się z ryczałtem	Jako część przychodu
3%	38 294,79 zł	87 480 zł	43,7%
8,5%	47 840,43 zł	49 271 zł	24,6%
12%	53 914,92 zł	34 455 zł	17,2%
15%	59 121,64 zł	21 756 zł	10,9%
17%	62 592,78 zł	13 289 zł	6,6%

Czytaj tabelę tak: przy stawce 12% i przychodzie 200 000 zł ryczałt jest tańszy od skali, jeżeli Twoje koszty nie przekraczają około 34 455 zł. Przy większych kosztach tańsza jest skala. Dla podatku liniowego granica przy stawce 12% jest wyższa i wynosi około 42 812 zł kosztów, czyli 21,4% przychodu.

Wniosek praktyczny: im wyższa stawka, tym niższy próg kosztów, przy którym ryczałt przegrywa. Przy 17% wystarczy, że koszty przekroczą kilka procent przychodu, a przy 3% ryczałt wygrywa nawet wtedy, gdy koszty zjadają ponad 40% przychodu.

Tabela jest policzona dla przychodu 200 000 zł. Przy innym przychodzie granice będą inne, bo skala jest progresywna, a składka zdrowotna na ryczałcie zmienia się schodami. Własny przypadek policzysz w porównywarce form opodatkowania, a szersze porównanie znajdziesz w artykule o wyborze formy opodatkowania.

Pięć przykładów z pełnym rozliczeniem

Z przykładów wynikają trzy wnioski. Po pierwsze, ryczałt wygrywa tam, gdzie koszty są niskie, a stawka niska lub umiarkowana. Po drugie, składka zdrowotna na ryczałcie zmienia się schodami, więc przy przychodzie tuż nad progiem 60 000 zł lub 300 000 zł warto porównać ryczałt ze skalą i liniowym. Po trzecie, błąd w stawce potrafi kosztować kilka tysięcy złotych rocznie.

Typowe błędy

• Wybór ryczałtu przy dużych kosztach. Podatek liczy się od przychodu, więc koszty nic nie dają.
• Przyjęcie złej stawki. Sama nazwa działalności w rejestrze firm nie decyduje o stawce, decyduje rodzaj faktycznie wykonywanej czynności.
• Mieszanie przychodów o różnych stawkach w jednej ewidencji.
• Zapisywanie przychodu według daty faktury zamiast według daty otrzymania pieniędzy.
• Pominięcie progów składki zdrowotnej. Różnica między przedziałami wynosi ponad 3 900 zł rocznie przy przekroczeniu 60 000 zł i ponad 7 900 zł przy przekroczeniu 300 000 zł.
• Odliczanie całej składki zdrowotnej zamiast połowy.
• Założenie, że na ryczałcie można rozliczać się wspólnie z małżonkiem. Wspólne rozliczenie jest tylko na skali.
• Zapomnienie o rozliczeniu rocznym składki zdrowotnej do 20 maja.

Lista kontrolna przed wyborem ryczałtu

• Ustal stawkę dla swojej czynności i potwierdź ją w ustawie.
• Sprawdź, czy nie świadczysz usług na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy.
• Oszacuj koszty na realnym poziomie i porównaj je z granicą dla swojej stawki z tabeli.
• Sprawdź, w którym przedziale składki zdrowotnej znajdzie się Twój roczny przychód.
• Policz wynik także dla skali i liniowego, na przykład w porównywarce.
• Złóż oświadczenie do 20. dnia miesiąca po pierwszym przychodzie w roku.
• Zacznij prowadzić ewidencję przychodów od pierwszego dnia.

Najczęstsze pytania

Czy na ryczałcie mogę odliczać koszty?

Nie. Podstawą jest przychód. Odliczasz tylko zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne oraz połowę składki zdrowotnej.

Jaka jest składka zdrowotna na ryczałcie?

Stała, zależna od przychodu w roku: 498,35 zł miesięcznie do 60 000 zł, 830,58 zł miesięcznie od 60 000 zł do 300 000 zł i 1 495,04 zł miesięcznie powyżej 300 000 zł. Rozliczasz ją rocznie, do 20 maja.

Czy ryczałt jest zawsze prostszy?

Jest prostszy w ewidencji, bo nie liczysz kosztów. Nie zawsze jest tańszy. Przykład z dużymi kosztami pokazuje, że ryczałt może kosztować prawie 10 tysięcy złotych więcej niż skala.

Czy mogę mieć kilka stawek jednocześnie?

Tak, jeżeli prowadzisz kilka rodzajów działalności. Przychody zapisujesz wtedy osobno dla każdej stawki. Gdy nie da się ich wyodrębnić, urząd zwykle stosuje najwyższą stawkę.

Czy mogę rozliczyć się z małżonkiem?

Nie. Wspólne rozliczenie jest możliwe tylko na skali podatkowej.

Co jeśli przekroczę limit 2 mln euro?

Limit dotyczy przychodów za poprzedni rok i decyduje o prawie do ryczałtu w roku następnym. Przekroczenie w jednym roku nie odbiera ryczałtu w trakcie tego samego roku, ale od następnego roku nie możesz go stosować.

Kiedy mogę zmienić ryczałt na inną formę?

Raz w roku, oświadczeniem do 20. dnia miesiąca po pierwszym przychodzie w roku. Najczęściej jest to 20 lutego. Zmiana działa od początku tego roku.

Czy zaliczki mogą być kwartalne?

Tak, jeśli przychód w poprzednim roku nie przekroczył 200 000 euro, czyli 851 720 zł w 2026 roku. Zaliczki płacisz wtedy do 20. dnia miesiąca po kwartale. Tryb zgłoszenia takiego wyboru sprawdź na podatki.gov.pl.

Rozmowa z nami

Warto porozmawiać, gdy:

• nie masz pewności, jaka stawka ryczałtu dotyczy Twojej działalności,
• prowadzisz kilka rodzajów działalności o różnych stawkach,
• Twój przychód zbliża się do 60 000 zł albo 300 000 zł,
• koszty mocno zmieniają się z roku na rok,
• chcesz porównać ryczałt ze skalą i liniowym na własnych liczbach.

Zobacz też artykuły o skali podatkowej i o podatku liniowym.

Źródła

• podatki.gov.pl: stawki i limity PIT dla działalności · sprawdzono 19.10.2026
• podatki.gov.pl: odliczenie składek na ubezpieczenie zdrowotne · sprawdzono 19.10.2026
• ZUS: podstawa i kwota składki zdrowotnej w 2026 r. · sprawdzono 19.10.2026
• Zielona Linia: wysokości składek na ubezpieczenia społeczne w 2026 r. · sprawdzono 19.10.2026
• Biznes.gov.pl: Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych · sprawdzono 19.10.2026
• Biznes.gov.pl: Jaki PIT dla firmy? Jak wybrać formę opodatkowania przychodów? · sprawdzono 19.10.2026
• ZUS: Roczne rozliczenie składki zdrowotnej za 2025 r. · sprawdzono 19.10.2026